Ffacebook.com
HFPC: podstawy prawne odsunięcia Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego są wątpliwe
Ilustracja wygenerowana przez AI
Stanowisko Zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w sprawie sytuacji wokół Trybunału Konstytucyjnego Ostatnie wydarzenia prowadzą do dalszej eskalacji kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego. Tym trudniejsze, ale i tym pilniejsze jest poszukiwanie minimalnego konsensusu ponad polityczną polaryzacją. Trybunał Konstytucyjny pogrążony jest w głębokim kryzysie instytucjonalnym od końca 2015 r. W obecnej sytuacji organ ten nie jest w stanie wykonywać swoich zadań w sposób niezależny i bezstronny, co negatywnie wpływa na poziom poszanowania praw człowieka i praworządności w Polsce. W ocenie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka podstawy prawne wydanego wczoraj (30 października 2026 r.) zarządzenia w sprawie przerwy w czynnościach służbowych Prezesa i Wiceprezesa Trybunału są wątpliwe. Instytucję tę reguluje art. 130 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Zezwala on na odsunięcie sędziego od wykonywania obowiązków na podstawie decyzji Ministra Sprawiedliwości lub prezesa sądu do czasu, aż sąd dyscyplinarny rozstrzygnie w kwestii zawieszenia sędziego, ale nie dłużej niż na okres 30 dni. Nie dostrzegamy wyraźnych podstaw prawnych do tego, by decyzję taką mogła wydać sędzia o najdłuższym stażu. Zgodnie z przepisami sędzia taki zastępuje Prezesa TK jedynie wówczas, gdy na tym stanowisku powstał wakat lub gdy Prezes TK nie jest w stanie upoważnić innego sędziego do zastępowania go. Żadna z tych sytuacji w omawianym przypadku nie zachodzi. Pozostaje więc powoływanie się na stan wyższej konieczności konstytucyjnej, co jest w praktyce równoznaczne przyznaniu, że brak niebudzącej wątpliwości podstawy prawnej. Niewątpliwie natomiast, ruch taki może kreować niebezpieczny precedens i rodzi obawy o przyszłość. Można sobie choćby wyobrazić sytuację, w której kolejny Sejm wybiera w skład Trybunału osobę z długim stażem sędziowskim, a ta następnie zawiesza władze Trybunału i przejmuje nad nim kontrolę. Wydarzenia te nie mogą być oceniane w oderwaniu od przyczyn obecnego kryzysu. Wielokrotnie podkreślaliśmy, że legalnie wybrani sędziowie Trybunału powinni móc rozpocząć wykonywanie swoich obowiązków, a Prezydent nie ma prawa zablokować czy unieważnić wyboru dokonanego przez Sejm. Zwracaliśmy również uwagę na nieprawidłowości w funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego, w tym na manipulacje w wyznaczaniu składów orzekających. W tej ostatniej sprawie toczy się obecnie postępowanie karne zainicjowane po zawiadomieniu złożonym przez Fundację. Nie ulega wątpliwości, że kryzys w Trybunale jest tak poważny, że do jego zażegnania konieczne jest pilne podjęcie działań naprawczych. Niestety, wczorajsze wydarzenia nie przyczyniają się do naprawy Trybunału. Pomijając już wspomniane wątpliwości prawne, dalsza eskalacja konfliktu politycznego jest, w naszej ocenie, niezwykle szkodliwa. Przepychanki między sędziami a Prezydentem RP przed wejściem do budynku Trybunału godzą w powagę instytucji państwa i są wymownym symbolem kryzysu państwa. Zdaniem HFPC, jedynym sposobem na rozwiązanie kryzysu w Trybunale Konstytucyjnym jest realizacja tzw. „resetu konstytucyjnego”, zaproponowanego niedawno przez Fundację im. Stefana Batorego. Scenariusz taki powinien zakładać m.in. zmianę zasad wyboru sędziów TK, tak aby zapobiegać przejęciu i upolitycznieniu tej instytucji przez jedno ugrupowanie, a następnie wygaszenie kadencji wszystkich sędziów i dokonanie obsady wakatów na nowych zasadach. W imieniu Zarządu HFPC Maciej Nowicki Prezes Zarządu
Czytaj oryginalną publikację